Die Wasseruhr des Harûn al-Raschîd für Karl den Großen


Horologium


Editionen


al-Gazarî: Bedi üz - Zaman Ebû'l - Iz Ismail b. ar - Razzaz el Cezerî, Olaganüstü mekanik araçlarin bilgisi hakkinda kitap. The Book of Knowledge of Ingenious Mechanical Devices. Tipkibasim / Facsimile. [1. baski, Topkapi Sarayi Kütüphanesi No. 3472], (Türkiye / Kültür Bakanligi yayinlari; 1207. Bilim ve teknoloji dizisi 2), Ankara 1990, 358 S., 158 Miniaturen

al-Gazarî / al-Hassan, Ahmad Yusuf (Hg.), al-Jâmi' bain al-'ilm wal-'amal al-nâfi' fî sinâ'at al-hiyal = A compendium on the theory and practice of the mechanical arts by Ibn al-Razzâz al-Jazarî. Ed. by Ahmad Y. al-Hassan, Sources and studies in the history of Arabic-Islamic science. History of technology series 2, Aleppo 1979, 60 S.

al-Gazarî / Hill, Donald Routledge, The Book of Knowledge of Ingenious Mechanical Devices (Kitâb fî ma 'rifat al-hiyal al-handasiyya) by Ibn al-Razzâz al-Jazarî. Translated and annotated by Donald R.Hill, Chartered Engineer, B.Sc., M.Litt., Ph.D., Dordrecht, Boston 1974, 310 S., zahlr. s/w Abb.

Kurze / Waitz / Pertz / Müller / Rau / Abel / Jasmund, Quellen zur karolingischen Reichsgeschichte. Erster Teil. Die Reichsannalen, Einhard Leben Karls des Großen, Zwei "Leben" Ludwigs, Nithard Geschichten. Unter Benützung der Übersetzungen von O.Abel und J.v. Jasmund neubearbeitet von Reinhold Rau, Darmstadt 1955



Literatur


al-Hassan, Ahmad Yusuf, International Exhibition on Islamic Sciences - a Preliminary outline of the UNESCO's Exhibition on Science Technology and Medicine in Islam, o.O. 1997

Alertz, Ulrich, Das Horologium des Harûn al-Raschîd für Karl den Großen - Ein Versuch zur Identifikation und Rekonstruktion nach der Bauanleitung des al-Gazarî, in: Dreßen, Wolfgang / Minkenberg, Georg / Oellers, Adam C. (Eds.), Ex Oriente - Isaak und der weisse Elefant, Bagdad-Jerusalem-Aachen. Band I, Mainz 2003, S.234-249, 10 Abb.

Cassiodorus, Flavius Magnus Aurelius / Theodor Mommsen (Hg.), Cassiodori Senatoris Variae, Monumenta Germaniae historica. Auctorum antiquissimorum XII, Berlin 1894

Cassiodorus, Flavius Magnus Aurelius / Fridh, Å. J. (Hg.), Magni Aurelii Cassiodori Variarum libri XII, in: Corpus Christianorum, Series Latina 96, o.O. 1973, S.1-499

Coomaraswamy, Ananda Kentish, The Treatise of al-Jazarî on Automata. Leaves from a Manuscript, Boston 1924, 25 S., 8 Tafeln

Diels, Hermann Alexander, Über Platons Nachtuhr, in: Sitzungsberichte der Königlich Preussischen Akademie der Wissenschaften zu Berlin, Berlin 1915, S.824-830

Dohrn-van Rossum, Gerhard, Die Geschichte der Stunde. Uhren und moderne Zeitordnungen, München 1995, 415 S., Abb.

Feldhaus, Franz Maria:, Die Uhren des Königs Alfons X. von Spanien, in: Deutsche Uhrmacher-Zeitung 36, o.O. 1930 ca., S:.608-612, Abb.

Hill, Donald Routledge, Arabic Mechanical Engineering: Survey of the Historical Sources, in: Arabic Sciences and Philosophy, volume 1 Number 2 September 1991, Cambridge 1991, S.167-186

Hill, Donald Routledge, Arabic Water-clocks, Sources and Studies in the History of Arabic-Islamic Science, History of Technology Series 4, Aleppo 1981, 146 S., Abb.

Hill, Donald Routledge, Notice of an Important al-Jazari Manuscript, in: Journal for the History of Arabic Science 2, Aleppo 1978, S.291-298

Hill, Donald Routledge, On the Construction of Water Clocks - Kitâb Arshimîdas fi 'amal al-binkamât, edited and translated by D.R.Hill, Turner & Devereux Occasional Paper No.4, 1976, London 1976, 46 S., zahlr. s/w Abb.

Hill, Donald Routledge, Hill, Donald Routledge: The Toledo Water-Clocks of c.1075, in: History of Technology 16, London 1994, S.62-72, 2 Abb.

Kotzur, Hans-Jürgen / Klein, Brigitte / Wilhelmy, Winfried, Die Kreuzzüge - Kein Krieg ist heilig, [Katalog zur Ausstellung im Bischöflichen Dom- und Diözesanmuseum Mainz vom 2.April bis 30. Juli 2004], Mainz 2004, 560 S., 388 Abb.

Künzl, Ernst, Himmelsgloben und Sternkarten. Astronomie und Astrologie in Vorzeit und Altertum, Stuttgart 2005, 128 S.

Lewis, M. J. T., Gearing in the Ancient World, in: Endeavour, New Series, Volume 17, No.3, London 1993, S.110-115, 10 Abb.

Lewis, M. J. T., Millstone and Hammer. The Origins of Water Power, Hull 1997
S.37-41 zur Uhr des Archimedes

Lohrmann, Dietrich, Östliche Mechanik auf dem Weg nach Europa zur Zeit der Kreuzzüge, in: Kotzur / Klein / Wilhelmy (Eds.), Die Kreuzzüge, Mainz 2004, S.286-295, 9 Abb.

Oberschelp, Walter / Springsfeld, Kerstin, Astronomische Erkenntnisse und deren Darstellung, in: Dreßen, Wolfgang / Minkenberg, Georg / Oellers, Adam C. (Eds.), Ex Oriente - Isaak und der weisse Elefant, Bagdad-Jerusalem-Aachen. Band I, Mainz 2003, S.194-207, 6 Abb.

Procopius Gazaeus / Diels, Hermann Alexander, Über die von Prokop beschriebene Kunstuhr von Gaza. Mit einem Anhang enthaltend Text und Übersetzung der Ekphrasis orologiu des Prokopius von Gaza, Abhandlungen der Königlich Preussischen Akademie der Wissenschaften, Jahrgang 1917, Philosophisch-historische Klasse, Nr.7, Berlin 1917, 39 S., 2 Tafeln

Rico y Sinobas, Manuel (Hg.), Libros del Saber de Astronomia del Rey Don Alfonso X de Castilla. Copilados, anotados y comentados por Don Manuel Rico y Sinobas. - Obra publicada de real orden, [Nachdruck in: Islamic Mathematics and Astronomy 109-112], Madrid 1863-1867, 5 Bände

Shanzer, Danuta, Two Clocks and a Wedding. Theodoric's Diplomatic Relations with the Burgundians, in: Romanobarbarica 14 (1996/97), Roma 1998, S.225-258

Thebrath, Tanja, Uhrenbau und Zeitmessung im Mittelalter: Islam, Westeuropa. Kurzzusammenfassung, Aachen 2003

Turner, A. J., The Time Museum Catalogue of the Collection. Volume I: Time Measuring Instruments, Part 3: Water-clocks, Sand-glasses, Fire-clocks, Rockford (Il.) 1984

Vitruvius / Fensterbusch, Curt (Hg.):, Vitruvii de architectura libri decem - Vitruv, zehn Bücher über Architektur. Übersetzt und mit Anmerkungen versehen von Dr.Curt Fensterbusch, Darmstadt 1976, 605 S., 20 Abb.

Wiedemann, Eilhard, Beiträge zur Geschichte der Naturwissenschaften. XXXVII. Über die Stundenwaage, in: Sitzungsberichte der Physikalisch-Medizinischen Societät zu Erlangen 46 [auch in: Aufsätze zur arabischen Wissenschaftsgeschichte II, S.57-68], Erlangen 1914, S.27-38, Abb.

Wiedemann, Eilhard, Beiträge zur Geschichte der Naturwissenschaften. LIX. Gefäß zum Regeln des Wasserflusses bei Wasseruhren, in: Sitzungsberichte der Physikalisch-Medizinischen Societät zu Erlangen 50-51, 1918-1919 [auch in: Aufsätze zur arabischen Wissenschaftsgeschichte II, S.471-473], Erlangen 1919, S.272-274

Wiedemann, Eilhard, Über die Wa[a]ge des Wechselns von al Châzinî ... (1916-17), in: Sezgin, Fuat (Hg.), al-Bîrûnî (d. 1048). Texts and Studies. Collected and reprinted by Fuat Sezgin I, Islamic Mathematics and Astronomy 34, Frankfurt am Main 1998, 3 Abb.

Wiedemann, Eilhard / Hauser, Fritz, Über die Uhren im Bereich der islamischen Kultur. Nova Acta. Abhandlungen der Kaiserlich Leopoldinisch-Carolinischen Deutschen Akademie der Naturforscher. Band C. Nr.5, Halle / Leipzig 1915, 272 S., 135 Abb.

Wiedemann, Eilhard / Hauser, Fritz, Uhr des Archimedes und zwei andere Vorrichtungen, Nova Acta. Abhandlungen der Kaiserlich Leopoldinisch-Carolinischen Deutschen Akademie der Naturforscher. Band CIII. Nr.2, Halle / Leipzig 1918, S.164-202, Abb.

Wittstein, Armin:, Ueber die Wasseruhr und das Astrolabium des Arzachel, in: Zeitschrift für Mathematik und Physik - Historisch-literarische Abtheilung 39, Leipzig 1894, S.41-55, 81-94


Über Hinweise und Ergänzungen freut sich der Autor.
Kritik wird gern angenommen.

Die kleinen Bilder am linken Rand wechseln zur gewünschten Seite.
Die beiden Baumeister am Ende jeder Seite blättern vor und zurück.


Anfang







Ulrich Alertz

Studien zur Technik des Mittelalters
Anfang